Jak będzie wyglądać wieś przyszłości? Jakie wyzwania czekają obszary wiejskie w perspektywie najbliższych 5, 10 czy 15 lat? I w jaki sposób nauka może wspierać samorządy w przygotowaniu się na nadchodzące zmiany? O tych zagadnieniach, a także o celach projektu RURALSTRAT, mówił dr Łukasz Nazarko z Politechniki Białostockiej w audycji „Radiowa Strefa Nauki” Polskiego Radia Białystok, wyemitowanej 12 października 2026 r.
Jednym z głównych tematów rozmowy prowadzonej przez Adama Janczewskiego była koncepcja Smart Village, czyli inteligentnej wsi. Jak podkreślił dr Łukasz Nazarko, choć koncepcja ta bywa zestawiana z bardziej rozpowszechnioną ideą Smart City, obszary wiejskie mierzą się ze specyficznymi wyzwaniami, które wymagają odrębnego podejścia badawczego i odpowiednio dobranych rozwiązań rozwojowych.
Badania nad koncepcją inteligentnej wsi prowadzone są na Politechnice Białostockiej od kilku lat. Ich rozwinięciem jest projekt RURALSTRAT, realizowany przez konsorcjum czterech partnerów w ramach programu GOSPOSTRATEG Narodowego Centrum Badań i Rozwoju.
Od analizy trendów do konkretnych narzędzi
Celem projektu RURALSTRAT jest nie tylko pogłębienie wiedzy na temat kierunków rozwoju obszarów wiejskich, ale przede wszystkim przełożenie wyników badań na rozwiązania, które mogą wspierać samorząd województwa podlaskiego w kształtowaniu polityki rozwoju inteligentnych wsi.
Jak wyjaśnił dr Łukasz Nazarko, prace obejmują rozpoznanie trendów, megatrendów i sygnałów zmian, które mogą wpływać na przyszłość obszarów wiejskich w perspektywie 5–15 lat. Kolejnym krokiem będzie opracowanie katalogów innowacji technologicznych, społecznych, środowiskowych i zarządczych, odpowiadających na zidentyfikowane wyzwania.
Docelowo projekt ma dostarczyć narzędzi ułatwiających dobór i łączenie rozwiązań dostosowanych do specyficznych potrzeb, uwarunkowań i możliwości poszczególnych społeczności lokalnych.
Demografia jako jedno z kluczowych wyzwań
W rozmowie szczególną uwagę poświęcono przemianom demograficznym. Starzenie się ludności i wyludnianie części obszarów wiejskich, zwłaszcza we wschodniej części województwa podlaskiego, to procesy, które będą miały istotne znaczenie dla przyszłości regionu.
Zmiany te rodzą wyzwania związane między innymi z mobilnością mieszkańców, dostępnością usług zdrowotnych, przeciwdziałaniem wykluczeniu społecznemu i samotności. Dlatego inteligentna wieś nie może być rozumiana wyłącznie przez pryzmat nowoczesnych technologii. Równie istotne są innowacje społeczne i organizacyjne odpowiadające na rzeczywiste potrzeby mieszkańców.
Przyszłość wsi współtworzona z mieszkańcami
Ważnym elementem projektu RURALSTRAT jest wykorzystanie podejścia foresightowego, opartego na systematycznej, partycypacyjnej refleksji nad możliwymi kierunkami przyszłych zmian.
Jak podkreślił dr Łukasz Nazarko, do tego procesu należy angażować nie tylko przedstawicieli samorządów, naukowców i przedsiębiorców, ale również organizacje społeczne oraz samych mieszkańców obszarów wiejskich. Pierwsze warsztaty służące identyfikowaniu wyzwań i wspólnemu myśleniu o przyszłości już odbyły się w ramach projektu. Planowane są kolejne działania tego rodzaju.
Rozmowa pokazuje, że rozwój inteligentnych wsi wymaga zarówno wiedzy o długookresowych zmianach, jak i współpracy różnych środowisk przy poszukiwaniu rozwiązań odpowiadających na lokalne potrzeby.
Zapraszamy do wysłuchania rozmowy:
Fragment poświęcony projektowi RURALSTRAT rozpoczyna się około 8. minuty i 36. sekundy nagrania.
fot. Joanna Szubzda, Polskie Radio Białystok