22 października 2026 roku w Politechnice Białostockiej odbył się Kongres Smart Village Polska Białystok, który zgromadził przedstawicieli rządu, samorządów, nauki i biznesu wokół przyszłości polskiej wsi. Partnerami strategicznymi wydarzenia były Ministerstwo Cyfryzacji oraz Województwo Podlaskie. Ważną częścią programu był III panel, w całości poświęcony projektowi RURALSTRAT.
W panelu „Projekt RURALSTRAT – różne perspektywy, wspólny kierunek” udział wzięli:
dr hab. Leszek Kwieciński, prof. UWr – Przewodniczący Komitetu Sterującego Strategicznego Programu Badań Naukowych i Prac Rozwojowych NCBR „GOSPOSTRATEG”
Andrzej Pleszuk – Dyrektor Departamentu Rolnictwa i Rozwoju Obszarów Wiejskich Urzędu Marszałkowskiego Województwa Podlaskiego
dr Bogdan Pomianek – Radca Generalny, Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi
prof. Jacek Sroka – ekspert Łukasiewicz – ITECH Instytutu Innowacji i Technologii
dr hab. inż. Maciej Zajkowski, prof. PB – Dyrektor Centrum Transferu Technologii Politechniki Białostockiej
Radosław Przyborowski – Prezes Agro Virtual Power Plant
Panel poprowadziła dr hab. Katarzyna Czerewacz-Filipowicz, prof. PB, Dyrektor Instytutu Nauk o Zarządzaniu i Jakości Politechniki Białostockiej, kierownik Zadania 2 projektu RURALSTRAT.
Rozmowa dotyczyła tego, jak przełożyć wyniki projektu RURALSTRAT na skuteczne instrumenty wsparcia polskiej wsi. Dyskusję otworzył prof. Leszek Kwieciński, który wskazał ramy, w jakich należy patrzeć na projekt i jego efekty.
– Polityka publiczna wymaga legitymizacji: ludzie muszą w niej uczestniczyć, muszą ją rozumieć i muszą ją akceptować. Dlatego tak ważny jest kapitał społeczny – ludzki, intelektualny, strukturalny i relacyjny. W ciągu siedmiu lat dofinansowaliśmy w programie GOSPOSTRATEG 60 projektów, z których 40 zostało zakończonych. To projekty naprawdę strategiczne, dotykające funkcjonowania państwa. Szukamy w nich przejścia od diagnozy, przez politykę publiczną i pilotaż włączający ludzi, aż po wdrożenie – mówił prof. Kwieciński.
Prof. Jacek Sroka, który w ramach Zadania 1 analizował krajowe i europejskie ramy strategiczne Smart Village, odniósł się do ich spójności.
– Mamy do czynienia z bardzo dużą liczbą dokumentów i regulacji, zarówno europejskich, jak i polskich. Generalnie są one spójne, choć przebrnięcie przez nie nie jest łatwe. Wdrażanie wymaga montażu finansowego i sprawnej lokalnej administracji. Jest jednak coś, czego nie da się zadekretować – zaufanie. Moglibyśmy wydać miliardy, a bez zaufania nic się nie uda. Musimy mądrze prowadzić partycypację i nie oczekiwać od mieszkańców specjalistycznego przygotowania – oni mówią swoim językiem – podkreślił prof. Sroka.
Radca Generalny, MRiRW – dr Bogdan Pomianek docenił dotychczasowe wyniki projektu.
– Zespół Zadania 2 tworzy bibliotekę przykładów. Nie są to gotowe sposoby rozwiązywania problemów, lecz mechanizmy, z których można skorzystać – to społeczność musi zdecydować, czy dane rozwiązanie jest adekwatne do jej potrzeb. Bardzo zainteresował mnie zidentyfikowany w projekcie przykład z Finlandii, gdzie kilka gmin wspólnie zastanawia się, jak zachęcić mieszkańców do pozostania na wsi, a idąc krok dalej – jak przekonać mieszkańców miast do przeprowadzki na wieś – mówił Radca Generalny, odnosząc się do fińskiej inicjatywy „Ihana Kamala Maaseutu” („Wspaniała, straszna wieś”).
O perspektywie województwa mówił dyrektor Andrzej Pleszuk.
– Największą wartością tego projektu jest to, że możemy czerpać z przykładów bardzo rzetelnie przygotowanych i możliwych do adaptacji. Depopulacji nie zatrzymamy, ale możemy zrobić wszystko, żeby łagodzić jej skutki. Jeżeli inni mają ten sam problem i odnieśli sukces, możemy ich doświadczenia zaadaptować w naszym województwie – i uczyć się na cudzych sukcesach, a nie na własnych błędach. Potrzebni są do tego liderzy. Nie powinno być tak, że najpierw szukamy pieniędzy, a potem pomysłu – najpierw muszą być pomysły i potrzeby – zaznaczył dyr. Pleszuk.
Prof. Maciej Zajkowski podkreślił, że innowacje muszą wynikać z potrzeb, a nie z dostępności technologii.
– Samorządy mają przede wszystkim zabezpieczyć podstawowe funkcje. Najważniejsze są drogi, czysta woda, odbiór nieczystości, oświetlenie – Netflix jest na samym końcu. Proszę sobie wyobrazić, że w miejscowości około 10 km stąd prąd zanika 2–3 razy dziennie. Dlatego potrzebne są systemy monitorowania infrastruktury energetycznej, które pozwalają szybko reagować. Pracujemy obecnie z jedną z gmin położonych w puszczy: zimą opady śniegu i oblodzenie mogą zerwać linie energetyczne i odciąć mieszkańców od dróg. Pytanie brzmi, jak zapewnić im ciepło i energię na 1–3 dni – mówił prof. Zajkowski.
Jak wyjaśnił, rolą uczelni jest weryfikacja rozwiązań w modelu współpracy trzech stron.
– Transfer technologii działa wtedy, gdy rozmawiamy w trójkę: społeczność reprezentowana przez wójta czy burmistrza, przedsiębiorca dostarczający rozwiązanie oraz uczelnia jako weryfikator, który mówi: dołóżmy to i to, żeby było taniej, sprawniej i bezpieczniej. Najpierw diagnoza potrzeb, potem pilotaż, a jeśli się sprawdzi – skalowanie na kolejne gminy – dodał.
Prowadząca panel prof. Katarzyna Czerewacz-Filipowicz wskazała, że odporność nie zawsze wymaga zaawansowanych technologii.
– W naszych badaniach w ramach Zadania 2 odkryliśmy, jak ważne jest mapowanie lokalnych zasobów i potencjałów. W Finlandii kluby łowieckie dysponują świetnie rozwiniętymi sieciami komunikacji i wiedzą, kto ma jaki sprzęt, co w sytuacjach kryzysowych staje się bezcenne. Podobne rozwiązanie zidentyfikowaliśmy pod Białymstokiem, gdzie prowadzone są szkolenia z komunikacji za pośrednictwem krótkofalówek – mówiła prof. Czerewacz-Filipowicz.
Perspektywę przedsiębiorców przedstawił prezes Radosław Przyborowski, którego firma od lat współpracuje z sektorem mleczarskim i rolnikami przy fotowoltaice, magazynowaniu energii i zarządzaniu jej zużyciem.
– Dotacji nie widać na fakturze – skraca ona jedynie okres zwrotu inwestycji, ale koszty pozostają. Najważniejszą barierą są jednak kompetencje i zasoby ludzkie: rolnik, mały przedsiębiorca czy gmina sami niewiele mogą. Dlatego staliśmy się integratorem, łączącym wielu partnerów. Nie przyjeżdżamy sprzedać instalacji, tylko zapraszamy do wspólnego projektu i prostym językiem tłumaczymy korzyści. Rozmawiamy nie o tym, ile ktoś wyda na transformację energetyczną, ale o tym, co dzięki niej zyska – mówił prezes Przyborowski.
W drugiej rundzie pytań paneliści rozmawiali o trwałości przedsięwzięć. Dyr. Andrzej Pleszuk opowiedział się za projektami budowanymi wolniej, ale na solidnych fundamentach.
– Wolałbym projekt przemyślany, a nie robiony na brawa, który będzie działał latami i z którego społeczność będzie zadowolona. Budżety samorządów są jednoroczne, dlatego trzeba budować całość małymi krokami, rok po roku – podkreślił.
Radca Generalny dr Bogdan Pomianek wskazał, czego resort rolnictwa oczekuje od projektu.
– Z naszego punktu widzenia każdy projekt odpowiadający na potrzeby jest smart – pytanie tylko, jak bardzo jest ambitny. W obecnym Planie Strategicznym WPR pojawiła się interwencja wspierająca Smart Village i zastanawiamy się, co w niej udoskonalić na nowy okres programowania. Liczymy, że projekt pomoże nam odpowiedzieć na kilka pytań: jak kształtować interwencję i kryteria wyboru projektów, jak kształcić liderów oraz jak sprawić, by projekt nie kończył się wraz z ostatnią płatnością, tylko dalej ewoluował – mówił dr Pomianek.
Wnioski z panelu będą wykorzystane w dalszych pracach projektu RURALSTRAT, łączących dotychczasową diagnozę potrzeb, identyfikację innowacji społecznych, gospodarczych, zarządczych oraz środowiskowych i technologicznych poprzez ich ewaluację i skalowanie sprawdzonych rozwiązań w politykach publicznych, na poziomie krajowym.
Więcej informacji:
Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi
WNP – portal gospodarczy: przemysł, biznes, finanse
Retransmisja Kongresu Smart Village Polska Białystok część 1
Retransmisja Kongresu Smart Village Polska Białystok część 2
Projekt finansowany przez Narodowe Centrum Badań i Rozwoju w ramach Strategicznego Programu Badań Naukowych i Prac Rozwojowych Gospostrateg XII
